TỨ LINH ĐƠN ĐAO - LÃO VÕ SƯ TỪ THIỆN

(Bài viết trích từ Sổ Tay Võ thuật - Kỳ 36 - 1996)

1. Ý NGHĨA TÊN BÀI ĐAO:

Bài đao có tên "Tứ Linh", vì toàn bộ những thế trong bài đều là những động tác mô phỏng sự vận động của bốn loài linh thú theo quan niệm của người phương Đông: Long - Lân - Quy - Phụng.

2. NGUỒN GỐC VÀ THỜI ĐIỂM RA ĐỜI CỦA BÀI ĐAO:

Để phục vụ cho giáo trình sơ cấp của lớp võ Dân Tộc khai giảng vào tháng 4 năm 1979 tại câu lạc bộ thể thao Quận 1; với sự hợp tác của các võ sư: Nguyễn Hữu Tiết (môn phái Hắc Âu), Quách Văn Phước (môn phái Lam Sơn), Đặng Vân Anh (môn phái Kim Kê) và Từ Thiện (Võ lâm Tân Khánh Bà Trà), tôi đã phân công HLV Hồ Tường chế tác bài "Tứ linh đơn đao" đóng góp vào, theo sự thống nhất mỗi võ sư sẽ đưa ra một bài vào chương trình huấn luyện. Sỡ dĩ phải chế tác bài mới để đóng góp vào chương trình là do môn phái Võ lâm Tân Khánh Bà Trà không dạy binh khí ở bậc sơ cấp. Nói khác đi, bài "Tứ linh đao" vốn mới được chế tác từ năm 1979, và từ đó đến nay, bài đao đã được phổ biến rộng rãi trên toàn quốc.

Bình thân bái tổ

3. THIỆU VÀ PHÚ CỦA BÀI ĐAO:

a/ Thiệu:

Bình thân bái Tổ.

Thối bộ đề đao.

Lưỡng long tranh châu. 

Điếu ngư trì hạ.

Diệp liên qui ngoạ. 

Sát thảo tầm xà.

Phượng lạc bình sa. 

Tấn kỳ lân bộ.

Nhị long kỳ ngộ. 

Như thử nhị môn.

Kỳ lân quá sơn. 

Bình sa phượng lạc.

Quá quan trảm phạt. 

Ngọc nữ hiến đào.

Phụng vũ sơn cao. 

Tứ môn như thử.

Thất đao trảm thủ. 

Ngư việt vũ môn.

Giáng hổ thăng long. 

Như tiền bái Tổ.

b/ Phú:

Hướng Đông chấp thủ nghiêm chào

Chụm về tay phải cầm đao loan liền

Lui chân, tay kéo lên trên

Chém qua trái, phải, vớt liền một phen

Nghiêng về rùa núp lá sen

Chém ngang phát cỏ, bay lên Phượng Hoàng

Đỡ đâm hình dạng kỳ lân

Tréo chân chém dưới, bước lên chẻ đầu

Hướng tây nào khác gì đâu

Hướng Nam xoay vớt bay lên Phượng Hoàng

Đỡ trên chém dưới hai lần

Đao dâng ngang mặt tay sau nhảy chồm

Chém liền hai ngọn dưới trên

Hướng Bắc như thử xoay tròn tứ môn

Tung mình cá vượt vũ môn

Tọa địa hổ giáng phi long theo liền

Trở về bái tổ tiếp liên

Chụm chân tại chỗ tứ linh hết bài.

4. ĐỒ HÌNH BỘ PHÁP BÀI ĐAO:

Bài "Tứ linh đơn đao" có bộ pháp di chuyển trên một đồ hình gồm 16 điểm bố trí theo hình dạng như từ "chủ" (主) trong tiếng Hán Nôm, mang ý nghĩa giúp cho võ sinh tập luyện xong bài đao sẽ làm chủ bản thân mình, bởi những đòn thế trong bài tạo cho võ sinh sự tăng tiến trong lãnh vực võ thuật.

Đồ hình bộ pháp của bài di chuyển theo bốn hướng đối nghịch với nhau từng đôi là: Đông, Tây, Nam, Bắc. Mưới sáu điểm di chuyển của bộ pháp được ghi dấu thứ tự: A,B,C,D,E,F,G,H,I,J,K,L,M,N,O và P.

NỮ VÕ SƯ HỒ NGỌC THỌ THĂM LỚP VÕ LÂM Ở NHÀ VĂN HÓA THANH NIÊN

NỮ VÕ SĨ VÔ ĐỊCH VÕ THUẬT VIỆT NAM NĂM 1974 - HỒ NGỌC THỌ THĂM LỚP VÕ LÂM Ở NHÀ VĂN HÓA THANH NIÊN (TP. HỒ CHÍ MINH, VIỆT NAM).

Tối Thứ sáu, ngày 16 tháng 8 năm 2017, nữ võ sĩ vô địch Võ Việt Nam năm 1974 là Hồ Ngọc Thọ đã đến thăm các bạn đồng môn học võ thuật sau mình trong môn phái Võ Lâm Tân Khánh Bà Trà. Trong cuộc viếng thăm này, Hồ Ngọc Thọ đã chia sẻ kinh nghiệm tập luyện và thi đấu đối kháng cho lớp đàn em. Những kiến thức võ thuật của Hồ Ngọc Thọ tuy cách nay đã 43 năm, nhưng vẫn còn mang tính thiết thực hoàn toàn cần thiết cho việc tập luyện và thi đấu ngày nay

***

CHAMPION OF VIETNAMESE MARTIAL ARTS IN 1974 - HỒ NGỌC THỌ VISIT VO LAM CLASS AT THE YOUTH CULTURAL HOUSE OF HO CHI MINH CITY, VIETNAM.

On Friday, August 16, 2017, champion of Martial Arts in 1974, Ho Ngoc Tho, came to visit his fellow students in martial arts after her in the Vo Lam Tan Khanh Ba Tra school. During this visit, Ho Ngoc Tho shared his experience of training and competing for juniors. The knowledge of the martial arts of Ho Ngoc Tho 43 years ago, but still practically essential for the training today.

Nguồn: FB VS Hồ Tường

ĐỘC ĐÁO CỜ NGƯỜI VÕ THUẬT

So với môn cờ người của miền Bắc, ngoài cách dùng người đi thay quân cờ và luật chơi giống cờ tướng thì cờ người võ thuật có những nét độc đáo rất riêng. Trong trò chơi cờ người võ thuật, các quân cờ đều do các môn sinh không phân biệt nam hay nữ thuộc môn phái Tân Khánh – Bà Trà trong trang phục hai bên xanh - đỏ thủ vai. Giữa ngực và sau lưng áo của mỗi thành viên đều may một miếng vải trắng để vẽ tên quân cờ tướng. Võ sư Hồ Tường hiện đang phụ trách đội cờ người võ thuật tại Nhà văn hóa Thanh Niên Tp. Hồ Chí Minh cho biết, trò chơi này có nhiều cách chơi nhưng phổ biến nhất là cách chọn đánh lại một ván cờ hay của các kỳ thủ nổi tiếng đã đánh rồi. Theo đó, các nước đi của ván cờ đều là các nước hay và độc đáo, đồng thời các thành viên trong đội cờ sẽ có nhiều thời gian để luyện tập thuần thục, tạo được sự hấp dẫn, thu hút nhiều thành phần người xem. 

Mở đầu một ván cờ, quân của hai bên xanh - đỏ chạy từ hai góc sân vào tạo thành vòng tròn bao quanh bàn cờ, sau đó chạy vào vị trí của mình đứng cúi đầu chào nhau. Tiếp theo 32 quân cờ cùng dạo một bài quyền đặc trưng của bổn phái, vừa để chào khán giả vừa khởi động, làm nóng cơ thể. Một người ngồi ngoài, thường là một kỳ thủ có tiếng được mời đến tham dự trò chơi, sẽ đọc từng nước đi của ván cờ để các quân cờ người trong sân thực hiện theo. Sau một vài nước đi, người này có thêm lời bình cờ để người xem biết được nước cờ cao, nước cờ thấp. Các quân cờ sẽ di chuyển bằng cách biểu diễn quyền cước hoặc binh khí. Trong đó roi và trường côn là các binh khí được ưu tiên sử dụng, vì đây chính là các võ khí đặc trưng của môn phái Tân Khánh – Bà Trà. Riêng quân tốt còn có thêm tấm khiên cầm tay dùng để che chắn. Khi một bên cờ bị ăn quân, hai quân cờ người sẽ ra khu vực rộng ở giữa bàn cờ (gọi là sông) để đánh nhau bằng cách biểu diễn những miếng võ độc đáo của võ thuật Tân Khánh – Bà Trà trong tiếng trống giục nhằm tạo khí thế cho quân cờ. Kết thúc ván cờ, tướng của hai bên sẽ ra quyết đấu với nhau, bên nào bị chiếu tướng bí thì bên đó thua cuộc. Bên thắng sẽ hô vang còn bên thua cúi mặt. Thông thường, mỗi ván cờ có thời gian thì đấu khoảng một giờ, vì thế các quân cờ đòi hỏi phải có sự phối hợp nhuẫn nhuyễn và tinh thần tập trung cao độ. Võ sư Lê Văn Trung, phụ trách đội cờ người võ thuật đơn vị Quận 4, Tp. Hồ Chí Minh cho biết, các thành viên trong đội cờ người đều được chọn lọc kỹ từ hàng ngàn môn sinh của bổn phái, phải từ cấp hồng đai trở lên (tập võ từ 3 – 5 năm) thì mới được xét chọn.

Những năm gần đây, cờ người võ thuật đã được nhiều người biết đến. Trò chơi này thu hút được nhiều thành phần khán giả. Có người thích xem cờ, người thích xem biểu diễn võ thuật cổ truyền, người lại ham thích sự náo nhiệt của môn cờ này mang lại. Anh Lê Hùng, một khán giả đam mê môn cờ độc đáo này cho biết: “Hầu như khi nào có biểu diễn cờ người võ thuật tôi cũng đều xem. Tôi thích nhất cách con pháo ăn quân, vì đòn thế của nó rất đẹp. Tiếng trống giục khí thế cùng tiếng vỗ tay của khán giả đã mang đến bầu không khí thật sôi động”. 

Hiện nay, cờ người võ thuật đã phát triển được 3 đội cờ ở Tp. Hồ Chí Minh. Các đội cờ đã được mời đi biểu diễn rất nhiều nơi, từ Nam ra Bắc đều nhận được sự cổ vũ nhiệt tình của khán giả. Trò chơi này thường phục vụ khán giả trong các dịp lễ lớn, tết cổ truyền, các đại hội thể dục thể thao, sự kiện văn hóa trong nước, trong các khu du lịch hoặc theo nhu cầu của khách hàng. Nhiều địa phương đã thành lập đội cờ người võ thuật như Khánh Hòa, Hội An… 

Cờ người võ thuật vừa là một trò chơi thú vị, vừa góp phần gìn giữ và phát huy những tinh hoa, vẻ đẹp của võ cổ truyền Việt Nam./.

BÀN VỀ THI VÀ BIỂU DIỄN QUYỀN

Lớp Võ Lâm Tân Khánh Bà Trà, quận Bình Thạnh.

THI - DIỄN QUYỀN

1. Đúng:

Người đi quyền không được đi khác bài mình đăng ký, không được nhầm lẫn bài nọ với bài kia, đoạn nọ với đoạn kia, nếu bị quên hay nhầm lẫn vận động viên (VĐV) đó sẽ bị loại (điểm 0).
Nắm vững các nguyên tắc căn bản của bài quyền, và thực hiện hoàn chỉnh các kỹ thuật chứa đựng trong mỗi bài quyền: Nhanh, Mạnh, Chính xác, Đúng kỹ thuật.
Ngoài ra, phải thở đúng nhịp, thăng bằng tốt, nhãn pháp tốt, bài quyền phải được kết thúc ngay trên điểm xuất phát.

2. Có Hồn:

Phải xem bài quyền như là một tác phẩm nghệ thuật, nên thể hiện bằng đặc trưng nghệ thuật của riêng mình, bài quyền vừa phản ánh, vừa tái tạo một trận đấu với nhiều đối thủ vô hình. 
Người đi quyền phải hiểu rõ chủ đề, ý nghĩa của mỗi bài quyền, của mỗi kỹ thuật và thể hiện nó như người nghệ sĩ diễn ngâm một bài thơ, tâm hồn người làm thơ, bài thơ và người ngâm thơ phải là một. Ta gọi khả năng đó là sự cảm thụ, trạng thái đó là sự nhập thân. Có những VĐV đi quyền mà người xem thấy "nổi gai óc", đạt đến mức ấy được coi là diễn xuất tốt, Có Hồn.
Đây là yếu tố quan trọng để thẩm định trình độ người đi quyền, đi quyền không phải cứ bặm trợn hung hăng là đạt, nhịp điệu của bài quyền không phải là nhịp điệu tích tắc của chiếc đồng hồ, mà là nhịp điệu của cuộc sống, của tâm trạng "tiếng khoan như gió thoảng ngoài, tiếng mau sầm sập như trời đổ mưa". Không có khả năng cảm thụ, không qua quá trình rèn luyện công phu, thì không thể diễn đạt bài quyền có hồn được. 
Để trở thành VĐV thi đấu đối kháng tốt, khó - mà dễ, để trở thành nhà vô địch diễn quyền, dễ - nhưng không dễ chút nào.

3. Đẹp:

Đẹp là một khái niệm trừu tượng, nhưng ta có thể kiểm chứng nó bằng cảm nhận lý tính, sau khi xem thi diễn một bài quyền, ta thấy để lại trong ta một ấn tượng đẹp, để lại trong ta một mỹ cảm, có thể được xem là đạt tiêu chuẩn Đẹp.
Mỹ cảm ấy xuất phát từ dáng hình bên ngoài, cũng như diễn viên múa hay một ca sĩ trên sân khấu, người đi quyền đòi hỏi phải có thể hình cân đối, hài hoà, không cao to nặng nề, không thấp bé ẻo lả, hốc hác... 
Một VĐV quyền lý tưởng, đòi hỏi phải có cái cân đối của một hoa khôi, cái sắc lạnh của ánh thép, cái mềm mại của một cành lau, cái mượt mà của vải lụa, cái thanh tú của cây trúc, cái vững trải của cây tùng và cái rực rỡ của ánh hồng buổi sáng.
Mỹ cảm ấy còn xuất phát từ phong thái - tinh thần của người đi quyền: Ung dung, đỉnh đạc, trầm tĩnh, tự tin, thanh thoát, tao nhã, vừa là biểu hiện bên ngoài, vừa là nội dung ngầm chứa bên trong.

Cần nói thêm, bài quyền đối với người đi quyền cũng như bản nhạc đối với người ca sĩ, người hát hay đến mấy mà gặp bản nhạc tồi, thì hiệu quả vẫn tồi, và ngược lại.
Quyền pháp có nhiều loại, nhiều cung bậc, có loại thiên về nhanh nhạy, linh hoạt, có loại thiên về trầm hạ, sâu lắng, có loại đường nét bay lượn, có loại cân đối chừng mực... Biết chọn cho mình bài quyền thích hợp để diễn đạt cũng là một yếu tố không kém phần quan trọng.

Bài của VS Trương Tấn Đạt

MỘT CÔ GÁI ĐÁNH CỌP NGAY LỄ MỞ CHỢ BẾN THÀNH 1914

TTO - Hàng ngàn bà con Sài Gòn lẫn dân Nam kỳ lục tỉnh đã tận mắt coi trận đấu có lẽ chưa từng có trên thế giới ngay lễ khai thị chợ Bến Thành tháng 3-1914: một cô gái giỏi võ Việt vờn nhau với một con cọp đang gầm rú liên hồi. 

Chợ Bến Thành năm 1914 - Ảnh tư liệu

​Chợ Bến Thành là ngôi chợ lớn giữa Sài Gòn. Ngôi chợ này do một hãng thầu của Pháp mang tên Brossard et Maupin xây dựng, khánh thành vào tháng 3-1914.

Chính quyền đương thời đã tổ chức lễ khánh thành chợ gọi là lễ khai thị chợ Bến Thành mới, mà báo chí thời đó gọi là “Tân Vương Hội”, gồm các hoạt động vui chơi kéo dài ba ngày đêm 28, 29 và 30-3-1914 với hơn 100.000 người ở Sài Gòn và các tỉnh đổ về.

 "Xem được lễ khai thị một lần chết cũng sướng"

Trước đó, ban tổ chức lễ khai thị chợ Bến Thành mới đã thông báo khắp lục tỉnh Nam kỳ. Các thương gia người Hoa, người Ấn... nghe thông tin đã thi nhau đổ xô tới giành mua sạp ở chợ Bến Thành mới để bán thuốc lá, tơ lụa, thực phẩm...

Ngày khai thị, người các tỉnh từ miền Đông Nam kỳ tới miền Tây Nam kỳ đã nô nức hẹn nhau mua sắm và thăm cảnh chợ Bến Thành mới. Dân lục tỉnh vui vẻ bảo nhau: "Xem được lễ khai thị một lần chết cũng sướng".

Lễ hội tổ chức rầm rộ. Ngày khai trương, sáng hôm khai mạc có múa lân, thao diễn võ thuật, nhạc bát âm và có cả ban nhạc của nhà binh Pháp tới hòa nhạc giúp vui.

Tối khai trương có pháo bông, xe bông, đèn xanh đỏ giăng xung quanh chợ sáng trưng, người đi lại đông hơn ngày tết. Lễ khai thị có cả hát bội không lấy tiền giàn, không bán ghế gọi là hát thưởng để cho công chúng coi chơi giải trí…

Chợ Bến Thành năm 1921, bảy năm sau ngày khai thị - Ảnh tư liệu

Tiết mục độc đáo nhất lễ khai thị: con gái đấu với cọp

Quyển sách Những môn võ bí truyền trên thế giới nguyên tác tiếng Anh (John F. Gilbey, bản dịch tiếng Việt của hai tác giả Lạc Hà và Phạm Xuân Thảo, do nguyệt san Võ Thuật xuất bản tại Sài Gòn năm 1970) ghi câu chuyện một cô gái giỏi võ Việt đã đánh hạ một con cọp dữ tại lễ khai thị chợ Bến Thành năm 1914.

Bìa sách Những môn võ bí truyền trên thế giới của John F. Gilbey

Hàng ngàn người dự khai thị đã dự khán trận đấu có lẽ chưa từng có trên thế giới: đấu với cọp là một cô gái.

Tác giả bài viết không ghi tên cô gái mà chỉ cho biết rằng đây là người con gái duy nhất của ông Ất, thường gọi là ông Hai Ất.

Ông này cùng với người em trai là ông Ba Giá vốn là hai bậc giỏi võ của vùng đất Tân Khánh Bà Trà (nay là P.Tân Phước Khánh, thị xã Tân Uyên và P.Bình Chuẩn, thị xã Thuận An thuộc tỉnh Bình Dương).

Ông Ất và ông Giá nổi tiếng với bao phen đánh cọp ở vùng rừng rậm Đông Nam kỳ vào những năm cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, với danh hiệu “Cọp Bàu Lòng, Võ Tòng Tân Khánh”.

Từ lúc đến Sài Gòn, nhiều người Pháp đã nghe nói nhiều về tài nghệ đánh cọp của ông Ất, ông Giá, nhưng bán tín bán nghi nên chính quyền Pháp ở Sài Gòn lúc ấy đã gởi thư mời ông Ất, ông Giá trổ tài đánh cọp trong dịp lễ khai thị chợ Bến Thành mới.

Đây là con cọp vừa bẫy được trong cuộc khai hoang lập đồn điền trồng cao su ở miệt rừng rậm phía bắc tỉnh Thủ Dầu Một (nay thuộc tỉnh Bình Phước).

Ông Ất lúc bấy giờ đã bước vào tuổi lục tuần (tức 60 tuổi), vẫn còn rất tráng kiện.

Nhưng ông đã quyết định không tham dự cuộc đấu tranh với con cọp dữ, mà nhường lại cho người con gái rượu của ông.

Có người lo hỏi con gái của ông có đánh cọp được không, ông lắc đầu và mỉm cười bảo rằng ông biết bản lĩnh của con gái ông sẽ làm cho người Pháp phải kính nể người Việt.

Để mọi người an tâm, ông đã nói thêm nếu có điều bất trắc thì ông sẽ nhảy vào liền, quyết không để cho con bị hại…

Một thế đánh lao của môn phái Tân Khánh Bà Trà - ngọn lao tương tự ngọn lao cô gái đánh cọp ngày khai thị chợ Bến Thành - Ảnh: Hồ Tường

Cuộc đấu kinh khủng từ sáng tới trưa

Cuộc đấu giữa một cô gái với cọp khởi từ ban mai mãi đến giờ ngọ mới chấm dứt. Con gái của ông Ất nai nịt gọn ghẽ, đầu vấn tóc, đôi tay sử dụng một ngọn lao dài đầu bịt sắt bén nhọn mạnh mẽ bước vào khu vực thi đấu với ác thú.

Con cọp trông thấy, gầm to dữ dằn rồi nhảy xổ tới, với hai chân trước chụp phủ xuống đầu đối thủ…

Con gái ông Ất nhanh nhẹn nhảy sang một bên để tránh nanh vuốt của cọp. Cọp vồ hụt, gầm lên những tiếng rợn người, đập đuôi và tiếp tục nhảy tới tấn công bằng những đòn vuốt tát liên tiếp vào người cô gái.

Người con gái giỏi võ Việt nhanh hơn thú dữ khi nhảy qua, nhảy lại, tấn tấn, thối thối biến hóa khôn lường, khiến con cọp vồ chụp, tát trái, tát phải đều hụt. Ác thú gầm thét liên hồi.

Sức gái không thể hạ cọp trong giây lát mà phải đánh giằng dai để tiêu hao sức cọp. Cô gái đã xoay xở rất nhanh, khi thọc ngược ngọn lao để tránh cọp phủ, thoạt tả, thoạt hữu, thoạt trước, thoạt sau, luôn luôn nhanh nhẹn để tránh nanh vuốt cọp dữ.

Qua mấy giờ đối đầu giữa người và ác thú, con cọp bị trúng những ngọn lao của cô gái đâm vào người ra máu nhiều kiệt sức, xoay trở chậm chạp.

Đúng lúc này, người con gái của ông Ất đã sử dụng ngọn lao thật tài tình, nhắm ngay yết hầu cọp đâm suốt.

Cuộc đấu kết thúc đúng ngọ - 12g trưa.

Cô gái đánh cọp tên Võ Thị Vuông ... Các bậc tiền bối xứ võ Tân Khánh Bà Trà cho biết người con gái đánh cọp tại chợ Bến Thành năm 1914 có tên đầy đủ là Võ Thị Vuông, con thứ năm của thầy Hai Ất - Võ Văn Ất. Ngày nay, trên vùng đất bên cạnh làng võ Tân Khánh Bà Trà vẫn còn mang tên là “Truông Bà Năm Vuông”, bởi trước đây vùng này rừng rậm gọi là truông. Đây cũng là nơi bà Năm Vuông (con gái của ông Hai Ất) từng đánh tan một lũ cướp cạn chỉ với một cây đòn gánh trong tay.

HỒ TƯỜNG

_____________________

(Bài đăng trên Tuổi trẻ Online ngày 28/02/2016: http://tuoitre.vn/tin/ban-doc/20160228/mot-co-gai-danh-cop-ngay-le-mo-cho-ben-thanh-1914/1051426.html)